Jezuiet en vrijmetselaar, of Duisternis en Licht zullen kunnen of willen lezen. Op de eerste plaats natuurlijk, omdat het een totaal onbekend en totaal onvindbaar boek is dat, door zijn genre, niet tot de echte literatuur behoort. Het behoort nl. tot de zgn. ‘triviaalliteratuur’, het is daarenboven een colportageroman; en het kenschetsende van dit laatste is, dat de afleveringen slechts zeer zelden tot één boek worden samengebonden, maar vaker gewoon worden weggegooid na lezing. Daarenboven is het een kanjer van duizend bladzijden, met verschillende verhaallijnen, die ook nog regelmatig onderbroken worden voor allerlei essayistische uitweidingen. En hedendaagse lezers kunnen nauwelijks nog het geduld voor zo iets opbrengen, te meer daar het boek enkel in negentiende-eeuwse spelling gelezen kan worden, en in het ‘Vlaams’.

Zelf heb ik dat geduld wel, en wat meer is: de negentiende eeuw boeit me hoe langer hoe meer. Ook dit boek heb ik dus met plezier gelezen, ook al behoort het inderdaad helemaal niet tot de zgn. literatuur. Het doelpubliek van de wekelijkse of veertiendaagse afleveringen kan waarschijnlijk niet meer wetenschappelijk, dit is met absolute zekerheid worden vastgesteld, maar me dunkt dat de laagste en de hoogste klassen wel uitgesloten mogen worden; blijven over: van ‘higher lower class’ tot en met ‘higher middle class’, of, zoals men dat vroeger wel stelde, het volk. De enige, mij bekende auteur, met wiens werk dit boek vergeleken kan worden is Eugène Sue (Les mystères de Paris, bv., in het Nederlands vertaald onder de schitterende titel De verborgenheden des volks). Maar als je anderzijds bedenkt, dat qua structuur en vertelwijze deze boeken gemakkelijk kunnen vergeleken worden met Hugo’s bekende Les misérables, kan men zich afvragen waar het verschil ligt tussen ‘hogere’ literatuur en triviaalliteratuur!? Overigens, een laatste, Nederlandse uitloper van dit genre is de allereerste (door het dagblad Het Laatste Nieuws in 1953 in boekvorm uitgegeven) versie van Louis-Paul Boons De bende van Jan de Lichte. Die uitgave bevat overigens ook tekeningen-illustraties, die zo typisch zijn voor het genre. [Verder lezen →]